บทความที่แล้วได้นำเสนอเกณฑ์และแนวความคิดที่สามารถนำมาเป็นส่วนประกอบในการคิดการออกแบบของอาคารเพื่อเป็นมิตรตอ่สภาพแวดล้อมโดยได้อธิบายคร่าวๆไป 3 ประการคือ 1. Intention ความมุ่งมั่นในการออกแบบ 2. Context บริบททางสังคมและชุมน และ3. Earth การใช้ประโยชน์ที่ดินและภูมิทัศน์อย่างยั่งยืน

ภาพ : อาคารผู้โดยสารใหม่สนามบินสมุย

ในบทความวันนี้ขอเสนอเกณฑ์ในส่วนที่เหลือ

เกณฑ์หรือแนวคิดที่สี่ Tropical ความสอดคล้องกับเขตอากาศร้อนชื้น คือการคำนึง ถึงลักษณะการออกแบบสถาปัตกรรมเขตร้อน ที่มีการประยุกต์ใช้ในการออกแบบ อย่างเหมาะสม เช่นการบังแดด การป้องกันความร้อน การพิจารณาทิศทางลม และการระบายอากาศ การเสริมสร้างภาวะน่าสบาย การใช้แสงสว่างธรรมชาติ รวมไปถึงการทำความเย็นด้วยวิธีธรรมชาติ

เกณฑ์ที่ห้า Comfort ความปลอดภัย ความน่าสบายและสุขภาวะของผู้ใช้อาคาร ซึ่งหมายถึงการออกแบบและการจัดการอาคารที่ให้ความสำคัญต่อสุขภาวะของผู้ใช้อาคารให้ได้อย่างเหมาะสมทั้งทางด้านความน่าสบายเชิงอุณหภาพ (สภาวะทางอุณหภูมิ) แสงสว่าง ทิวทัศน์ และเสียง เป็นการคำนึงถึงการออกแบบเพื่อความปลอดภัย ในการใช้อาคาร ทั้งทางด้านคุณภาพอากาศ การยศาสตร์ (Ergonomics) การป้องกันเพลิงไหม้ การคำนึงการเข้าถึงของผู้พิการและการออกแบบเพื่อคนทั้งมวล

ภาพ : อาคารพิพิธภัณฑสถาณมหาวิทยาลัยกรุงเทพฯ

เกณฑ์และแนวคิดที่หก Energy การประหยัดพลังงาน เป็นการคำนึงการออกแบบการจัดการที่เน้นการประหยัดพลังงาน และการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ อย่างพอเพียง ทั้งในแง่การออกแบบ เปลือกอาคาร การปรับอากาศ การใช้แสงสว่าง การเลือกใช้ระบบวิศวกรรมอาคาร มีการคำนวณตรวจสอบค่าดัชนีชี้วัดเกี่ยวกับประสิทธิภาพการใช้พลังงานต่างๆเพื่อ เปรียบเทียบกับค่ามาตรฐานของอาคารทั่วๆไป มีการคำนึงถึงการใช้พลังงานทดแทน พลังงานทางเลือกอย่างเหมาะสม

แนวความคิดที่เจ็ด Water การประหยัดน้ำ การคำนึงถึงการลดการใช้น้ำประปา การนำน้ำมาใช้ใหม่อีกครั้งได้อย่างเหมาะสม การเลือกใช้สุขภัณฑ์ประหยัดน้ำ รวมไปถึงการออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมที่มีการเลือกใช้พืชพันธุ์ที่บริโภคน้ำอย่างเหมาะสม และการพยายามไม่ให้มีการใช้น้ำประปาเพื่อนำมารถน้ำฝน มีการกักเก็บน้ำฝนมาใช้ในโครงการ และการนำเอาน้ำท้ิงมาเก็บและบำบัด เพื่อใช้รดน้ำต้นไม้ หรือมีนวัตกรรมใหม่ๆเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำ

ภาพ : อาคารปฎิบัติการคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

เกณฑ์และแนวคิดที่แปด Materials การเลือกใช้วัสดุและการก่อสร้าง ที่เป็นการคำนึงถึงกรรมวิธีการก่อสร้างที่ช่วยลดผลกระทบต่อส่ิงแวดล้อมโดยตรง เช่นเสียง ควัน ฝุ่น ก๊าซพิษ น้ำเสีย หรือทางอ้อมเช่นการคำนึงถึงการนำมาใช้ใหม่ reuse recycle ของวัสดุ การสนับสนุนการใช้วัสดุพื้นถิ่นเพื่อสนับสนุนการสร้างงาน หรือระบบเศรษฐกิจของชุมชนเพื่อสร้างความยั่งยืนทางเศรษฐกิจ

แนวความคิดที่เก้า Self-Sufficiency ความยืดหยุ่น การปรับใช้และ ความพอเพียง ดั่งคำกล่าวที่ว่า Right-size Long-life Loose-fit ซึ่งหมายถึงการออแบบที่สอดคล้องกลมกลืน ที่มีความประหยัด ความพอเหมาะและความสมเหตุสมผล มีภูมิคุ้มกัน มีความรู้คู่คุณธรรม สถาปัตยกรรมสีเขียวจะต้องมีความประหยัดคุ้มค่าในการใช้ทรัพยากร การใช้พื้นที่ การใช้งบประมาณ โดยยังสามารถแสดงออกถึงการคงคุณค่าตามกาลเวลา รวมทั้งความสามารถปรับเปลี่ยนการใช้สอยและความยืดหยุ่นได้

ภาพ : โรงงาน Interface Modernform New Plant Expansion

ในกความคิดสุดท้ายหรือเกณฑ์ที่สิบ Feedback ผลการตอบรับหลังการใช้งาน (Post-Occupancy Feedback) โดยมีการคำนึงการพิจารณา การประเมิณผลทั้งที่สำเร็จหรือข้อผิดพลาดจากการออกแบบ การก่อสร้าง และการใช้สอยอาคาร เพื่อใข้เป็นข้อเสนอแนะ บทเรียนแก่สังคมและคนรุ่นหลัง มีการอธิบายผลของการมีส่วนร่วมระหว่างเจ้าของโครงการ ผู้ออกแบบอาคาร ผู้ใช้อาคาร ผู้เชี่ยวชาญ ที่ปรึกษาและตัวแทนชุมชน ในการที่ทำให้โครงการ ประสบความสำเร็จตามวัตถุประสงค์ที่วางไว้ อีกทั้งมีการอธิบายถึงการจัดการอาคาร ที่จะสามารถช่วยให้อาคารประสบความสำเร็จได้อย่างไร รวมไปถึงข้อเสนอแนะ สำหรับผู้ใช้อาคารและผู้จัดดารอาคาร ที่มีการเผยแพร่ความรู้ทั้งทางสื่อพิมพ์ หรือการเปิดให้มีการทัศนศึกษา

ภาพ : อาคารเรียนพระสงฆ์ พระปุณณมันตานีบุตรมหาเถระ

จากเกณฑ์ทั้งหมดที่กล่าวมาทั้งสิบประการนี้เป็นแนวทางขั้นต้น ที่สามารถนำเอา ไปสานต่อ ไม่ว่าจะนำโดยการเน้นนำเอาหลักต่างๆมาประกอบกัน หรือเน้นแต่ละส่วนที่ต่างกันไป แต่ที่สำคัญแต่ละโครงการสามารถเน้นแนว ทางการออกแบบได้ไม่เหมือนกัน ขึ้นอยู่กับผลประโยชน์ต่อสภาพแวดล้อม ความมุ่งหมายเบื้องต้นและศักยภาพที่เอื้ออำนวยของแต่ละโครงการ ที่มีความต่างกันออกไป

[ อ้างอิงและภาพ จาก สมาคมสถาปนิกสยามฯ ]