เมื่อกลางปีที่แล้ว ทางคณะกรรมการอาคารสีเขียวสมาคมสถาปนิกสยามฯ ของพวกเรานี้ได้มีการมอบรางวัล ASA Green Award 2009 ให้กับอาคารสถาปัตยกรรมในเมืองไทยของเราถึง 9 แห่งด้วยกัน ซึ่งก็คงผ่านหูผ่านตาได้ยินได้พบเห็นกันไปบ้างแล้ว ในการจัดกิจกกรมดังกล่าวก็เพื่อ เป็นการสนับสนุนคนไทยเรากันเองให้มีการออกแบบและสร้างสถาปัตยกรรมที่เป็นมิตรต่อสภาพแวดล้อม และถือเป็นตัวอย่างเพื่อการเริ่มต้นต่อวงการก่อสร้าง เพื่อประโยชน์ต่อสาธารณะชนและเห็นถึงคุณค่าและช่วยกันเป็นหูเป็นตาให้กับ

ภาพ: อาคารที่ทำการ การไฟฟ้าฝ่ายผลิต

สิ่งแวดล้อมของประเทศไทยเรา ซึ่งได้แก่ อาคารที่ทำการ การไฟฟ้าฝ่ายผลิต ธนาคารกสิกรไทย สำนักงานใหญ่อาคารแจ้งวัฒนะ ธนาคารแห่งประเทศไทย บางขุนพรหม อาคารเมเจอร์ อเวนิว รัชโยธิน อาคารผู้โดยสารใหม่สนามบินสมุย อาคารพิพิธภัณฑสถาณมหาวิทยาลัยกรุงเทพฯ อาคารปฎิบัติการคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โรงงาน Interface Modernform New Plant Expansion และอาคารเรียนพระสงฆ์ พระปุณณมันตานีบุตรมหาเถระ

ภาพ: ธนาคารกสิกรไทย สำนักงานใหญ่อาคารแจ้งวัฒนะ

โดยอาคารทั้งเก้าแห่งนี้ ก็มีความแตกต่างทั้งทางด้านการใช้สอย รูปลักษณ์ ที่ตั้ง และมีจุดเด่นทางด้านการออกแบบให้เกิดความเป็นมิตรต่อสภาพแวดล้อมที่แตกต่างและให้มีการเน้นหนักในด้านต่างๆกันออกไป สิ่งที่ทางคณะกรรมการอาคารสีเขียว ของเรานี้ต้องการให้เกิดนอกเหนือไปจากขึ้นจากกิจกรรมก็คือ ความเข้าใจที่สามารถเกิดขึ้นได้จริงในทางปฏิบัติ ซึ่งทางคณะกรรมการ ได้รวบรวมและนำเสนอการสร้างรากฐานของการพัฒนาที่ยั่งยืนในสามส่วนหลักๆ อันได้แก่ สภาพแวดล้อม (Environmental Sustainability) สังคม (Social Sustainability) และเศรษฐกิจ (Economic Sustainablity)

นอกไปจากนั้น ทางเรายังเสนอเกณฑหรือแนวการออกแบบก่อสร้างอาคาร เพื่อให้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ที่ควรจะมีการใช้ในการพิจารณาได้อีก ดังต่อไปนี้

1) INTENTION: ความมุ่งมั่นในการออกแบบอาคารสีเขียว (Green Design Intention)

2) CONTEXT: บริบททางสังคมและชุมชน (Community & Cultural Context)

3) EARTH: การใช้ประโยชน์ที่ดินและภูมิทัศน์อย่างยั่งยืน (Sustainable Land Use & Landscape)

4) TROPICAL: ความสอดคล้องกับอากาศเขตร้อนชื้น (Tropical Design Solution)

5) CONFORT: ความปลอดภัย ความน่าสบายและสุขภาวะของผู้ใช้อาคาร (Occupant Safety, Health & Comfort)

6) ENERGY: การประหยัดพลังงาน (Energy Conservation)

7) WATER: การประหยัดน้ำ (Water Conservation)

MATERIALS: การเลือกใช้วัสดุและการก่อสร้าง (ฺBuilding Material & Construction)

9) SELF-SUFFICIENCY: ความยืดหยุ่น การปรับใช้และความพอเพียง (Flexibility, Adaptability & Sufficiency)

10) FEEDBACK: ผลการตอบรับหลังการใช้งาน Post-Occupancy Feedback)

ภาพ: ธนาคารแห่งประเทศไทย บางขุนพรหม

ในเกณฑ์แรก INTENTION หรือความมุ่งมั่นในการออกแบบอาคารสีเขียวนี้นั้นก็มาจาก วัตถุประสงค์ที่เด่นชัดของผู้ออกแบบและเจ้าของโครงการ โดยเน้นไปที่พื้นฐานความ ยั่งยืนทั้งสามด้าน ดังที่กล่าวไว้ในข้างต้น คือ Ecological, Social และ Economics และผลงานออกแบบโดยรวมที่มีความกลมกลืน เหมาะสม และมีคุณค่า ทางสถาปัตยกรรม

ส่วนเกณฑ์หรือแนวคิดที่สอง CONTEXT บริบททางสังคมและชุมชน ที่มีการพยายามเสริมสร้าง ไม่ทำลายลักษณะทางกายภาย บริบททางประวัติศาสตร์ สังคชมและวัฒนธรรมชองชุมชน มีการแสดงออกอย่างชัดเจน ถึงเอกลักษณ์ ทางสิ่งแวดล้อมชุมชนและสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น การพัฒนาและส่งเสริม การใช้พื้นที่เปิกโล่งแก่ชุมชนเมืองอยางเหมาะสม และได้ประโยชน์แก่ส่วนรวม อย่างเต็มที่ อีกทั้งมีการส่งเสริมระบบการใช้การคมนาคมขนส่งของเมืองอย่างยั่งยืน และมีการเชื่อมโยงกับชุมชนแหล่งสาธารณูปโภคเช่นการจัดเตรียมที่จอดรถจักรยาน ส่งเสริมการใช้ car pool ระบบขนส่งมวลชน

ภาพ: อาคารเมเจอร์ อเวนิว รัชโยธิน

แนวความคิดที่สาม EARTH การใช้ประโยชน์ที่ดินและภูมิทัศน์อย่างยั่งยืน ซึ่งหมายถึงการพัฒนาโครงการที่มีการคำนึงถึงลักษณะทางกายภาย ชีวภาพ ระบบนิเวศน์ของที่ดินที่ก่อสร้าง มีการหลีกเลี่ยงการก่อสร้างบนพื้นที่ ที่มีคุณค่าทางสิ่งแวดล้อมสูง คำนึงถึงการใช้ที่ดิน การออกแบบภูมิสถาปัตยกรรม ที่อนุรักษณ์สภาพแวดล้อมเดิม ทั้งทางการเก็บรักษาหน้าดินเดิม แหล่งน้ำ พืชพรรณพื้นถิ่น และแหล่งที่อยู่อาศัยแลพหารเพาะพันธุ์ของสิ่งมีชีวิต อีกทั้งการพยายามลดพื้นที่ฐานอาคาร (Building Footprint) คำนึงถึงการลดการชะล้างหน้าดินจากน้ำฝน กมีการเตรียมบ่อหน่วงน้ำ การควบคุม การปลดปล่อยน้ำเสีย หรือมีการคำนึงการช่วยลดผงกระทบจากปรากฏการณ์เกาะร้อน (Urban Heat Island Effects) ด้วยการเพิ่มพื้นที่สีเขียว หลังคาเขียว

เกณฑ์หรือแนวคิดที่สี่ Tropical ความสอดคล้องกับเขตอากศร้อนชื้น คือการคำนึง ถึงลักษณะการออกแบบสถาปัตกรรมเขตร้อน มีการประยุกต์ใช้ในการออกแบบ อย่างเหมาะสม เช่นการบังแดด การป้องกันความร้อน การพิจารณาทิศทางลม และการระบายอากาศ การเสริมสร้างภาวะน่าสบาย การใช้แสงสว่างธรรมชาติ รวมไปถึงการทำความเย็นด้วยวิธีธรรมชาติ

(หลักเกณฑ์ที่ 5 ถึง 10 และอาคารที่ได้รับรางวัลอีกห้าหลัง จะขอนำมาลงในครั้งต่อไปครับ)