วันนี้ก็ก้าวเข้ามากลางดือนมกราคมพุทธศักราช ๒๕๕๓ แล้ว คงได้มีการอวยพรกันอิ่มหนำสำราญ มีความสุข มีความเจริญกันถ้วนหน้า วันนี้ขอนำของดีบ้านเมืองไทยเราโดย ภูมิปัญญาไทยบรรพบุรุษของประเทศเรา เผยแพร่กันสักหน่อย แม้จะไม่ใช่เรื่องใหม่แต่ก็มีคุณค่าต่อการเรียนรู้และเก็บรักษา และนี่ก็คือเรื่องของเรือนไทยครับ เพราะนับวันนานเข้า เราจะหาดูยากมากขึ้นเรื่อยๆนะครับ ไม่ต้องกับถึงการขวนขวายมาหาอยู่เองด้วยซ้ำเรือนไทยเรานี่เป็นสิ่งประดิษฐ์มหัศจรรย์ ที่เราได้จากบรรพบุรุษอย่างจริงจัง ถือเป็นอาคารสถาปัตยกรรมที่ตอบสนอง ความเป็นอยู่เข้ากับสภาพแวดล้อมได้เป็นอย่างดี

อย่างเช่นการอยู่กับดินฟ้าอากาศ การทำให้มีพื้นยกระดับ เกิดช่องว่างลมสามารถพัดผ่านเกิดเป็นเสมือนช่องลมหายใจ อย่างที่มีการกล่าวในหนังสือเรือน+ไทย ของรศ.ดร.ทิพย์สุดา ปทุมานนท์ ว่าเป็นการ “ให้เรือนได้ หายใจ ลมพาก๊าซออกซิเจนมาให้เราหายใจไปกับเรือน หายใจเข้า หายใจออก ด้วยอากาศ ใหม่ เสมอ” อีกทั้งความต่างระดับกันของพื้นเรือน “อำนวยให้เรือนได้ตอบรับ ดิน ฟ้า อากาศ ขึ้นมาและเข้ามาเป็นของเรา”

นอกไปจากการหายใจนี้ เรือนไทยเรามีชายคาที่ช่วยปรกคุม คุ้มแดดคุ้มฝน ฝนและแสงแดดก็มักจะไม่สาด เข้ามาถึงอาคาร หรือการที่ตัวผนังมีปกลเข้าลิ้น ก็เช่นกัน ก็เป็นการป้องกันความร้อน ไม่นำพาให้เข้ามาสู่อาคาร ฝาผนังไม้ในอดีตก็ทนทาน เมื่อไม่ถูกฝนถูกแดด ก็จะมีสภาพดีไม่เปื่อยยุ่ย และในส่วนที่เป็นหลังคาที่ปลกคลุมที่ถูกแดดถูกฝน ก็มีการออกแบบให้มีการหายใจ ได้เช่นกันการทำให้เกิดมีร่องระหว่างใบของกระเบื้อง ที่ซ้อนทับกัน และไม่แนบแน่นเหมือนการมุงหลังคาของอาคารบ้านเรือนในปัจจุบัน ทำให้เกิดการระบายคามร้อนได้ ส่วนความชันที่เรามักจะเห็นก็เพื่อให้เกิด การถ่ายระบายน้ำฝนให้ไหลไปอย่างรวดเร็วไม่เกิดการกักขังและไม่ย้อนกลับ เข้ามารั่วสู่อาคารภายในบ้าน

และสิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างหนึ่งก็คืออาคารเรือนไทยแต่ละหลังไม่ได้เกิดขึ้นมา อย่างโดดๆ โดยแต่ละหลังมีความเป็นเฉพาะตัว มีพื้นโลก พื้นถิ่นเฉพาะตัว มีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงให้้เหมาะสมกันไป หรือในหนังสืออย่างที่มีการกล่าว ในหนังสือเรือน+ไทย ของรศ.ดร.ทิพย์สุดา ปทุมานนท์ ว่ามี “กำเนิด ดำเนินไป เป็น+ไป ปรับ+ไป ปรุง+ไป และต้อง +ไปอยู่เสมอ”

ส่วนที่เป็นเอกลักษณ์ที่เรือนไทยมีให้เราเห็นอย่างโดดเด่นอีกอย่างหนึ่งก็คือ การมีใต้ถุน พื้นยกสูง เพราะในอดีต น้ำกับเรือนไทยเป็นของคู่กัน เวลามีน้ำหลาก คนไทยในอดีตก็ปล่อยให้น้ำท่วมใต้ถุน เวลาหน้าแล้งก็มีการใช้ใต้ถุนให้เกิดประโยชน์ เป็นเหมือนอีกห้องๆหนึ่ง ใช้ทำกิจกรรมต่างๆ เป็นที่ว่างให้เกิดการติดต่อจากส่วน แวดล้อมภายนอก

ยังมีส่วนอื่นๆอีกมากมายที่เราสามารถเรียนรู้ถึงข้อดีของภูมิปัญญาไทยในเรือนไทย

ถึงแม้ว่าบางท่านอาจจะสงสัยว่าแล้วมันจะเกี่ยวข้องกับชีวิตปัจจุบันของเราๆ ได้อย่างไร? อันที่จริงเพราะเรือนไทยถือเป็นสถาปัตยกรรมไทย เอกลักษณ์ไทยที่ออกแบบด้วยการตอบสนอง ต่อสิ่งแวดล้อม สภาพอากาศเมืองร้อนชื้นของเรา ที่สามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้ตัวอย่างหนึ่ง ตามการออกแบบแนว passive ก็คือการไม่ต้องมีการติดเครื่องปรับอากาศ ให้กับอาคารการระบายอากาศ และความร้อนของอาคาร ก็เป็นไปโดยธรรมชาต ิแม้ปัจจุบันสภาพแวดล้อม และความเป็นอยู่เปลี่ยนไปอย่างมาก แต่ถ้าเราช่วยกัน ตรวจสอบ หาข้อดี และประโยชน์ ที่อาจเอาไปประยุกต์ใช้ ให้เข้ากับบ้านเมือง ของเรา กับภูมิปัญญาที่เราเคยมี ไม่เพียงแต่เป็นการรณรงค์ของดีของไทยที่เรามี แต่ทั้งยังเป็นการสานต่อองค์ความรู้ให้สืบสานต่อๆไป