ใกล้วันขึ้นปีใหม่อีกครั้งแล้วนะครับ วันนี้เรากลับมาตั้งสติพูดถึงเรื่องความคิดอ่่าน กันสักหน่อยดีกว่าครับ เพราะก่อนที่เราจะข้ามไปสู่ปีใหม่ ยิ่งถ้าเราได้คิดได้นึกถึงสิ่งที่ผ่านๆมา เพื่อเป็นการวางแผนในการเตรียมตัววันข้างหน้า ก็คงจะดีไม่น้อยใช่มั้ยครับ
ผมมีโอกาสได้อ่านและสรุปความเอาจากเวปของอาจารย์เดชา บุญค้ำ ที่ท่านทำไว้ แก่นสาระ-สิ่งแวดล้อมสรรค์สร้าง เลยขอเอามาเล่าสู่กันฟังในเรื่องเกี่ยวกับความคิดที่ท่านเขียนไว้ เรื่อง Critical Thinking นะครับ โดยส่วนตัวคำสองคำ ( Critical + Thinking) นี้ดูเหมือนจะเป็นคำใหญ่สำหรับผม ฟังดูแล้วรู้สึกกลัวๆ หนึ่งกลัวว่าตัวเองจะไม่มีความเข้าใจ มันหมายถึงอะไรกันแน่ และสองกลัวว่าตัวเองคงไม่มีความสามารถด้าน Critical Thinking นี้ แต่ท่านอาจารย์เดชาให้คำจำกัดความไว้น่าสนใจครับและทำให้รู้ว่าเราสามารถฝึกฝนได้ โดยความหมายท่านให้ไว้ว่าเป็น “การคิดเชิงพิจารณญาณ” โดยมีความอธิบายในทำนองที่ เป็นการสอนให้เกิดความคิิดปัญญาด้วยหลักเหตุและผล และไม่ตัดสินชี้ขาดผิดถูก เหมือนอย่างที่มีผู้แปลเป็นภาษาอังกฤษไว้ว่า เป็น การคิดเชิงวิพากษ์ ซึ่งหมายรวมไปถึงการพิจารณาตัดสิน (อันนี้ตัดตอนมาจากข้อเขียนของท่านอาจารย์ล้วนๆนะครับ) ลองเข้าไปอ่านกันดูนะครับ
แล้วถามว่ามันน่าสนใจอย่างไร เอากันตรงๆที่เราในฐานะนักออกแบบก่อนเลย เราควรจะมีการคิดอ่านเชิงพิจารณญาณอย่างมาก การรู้จักคิดรู้จักวิเคราะห์โดยใช้เหตุและผลนี่ ถือเป็นคุณสมบัติที่พวกเราควรมีอยู่แล้วใช่มั้ยครับ แล้วเรามักจะได้รับการบ่มสอนให้ใช้เหตุผลในการคิดการออกแบบ พอมาถึงตอนนี้ คำว่า “เหตุผล” นี่สำคัญว่าเรามักจะหมายถึงอะไรกัน เป็นเหตุผลส่วนตัว เป็นเหตุผลที่ได้ยินมา เป็นเหตุผลจากกฎเกณฑ์ของสังคม กฎธรรมชาติ หรือเป็นเหตุผลฐานความคิดที่อ้างอิง หรือจากอะไรกันแน่ เราพิสูจน์ได้มั้ย หรือเป็นเหตุผลทางความรู้สึกล้วนๆ สุดท้ายมันควรจะเป็นเหตุผลที่มีวัตถุประสงค์ ที่เป็นประโยชน์ต่อส่วนรวม หรือสภาพแวดล้อมหรือไม่อย่างไร (ลองคิดในแง่ที่เรามีฐานะเป็นนักออกแบบ) มีพื้นฐานความคิดและรายละเอียดอีกมากมายสามารถไปอ่านกันได้ที่นี่ครับ สมุดนำทางสู่แนวคิดและเครื่องมือความคิดเชิงวิจารณญาณ
ในบทความท่ีท่านอาจารย์เดชาท่านเขียนไว้ ถึงที่ว่าความคิดเชิงวิจารณญาณคืออะไร ก็ถือเป็นการอธิบายที่แยบยลมากขึ้นไปอีก ขอเอามาสรุปไว้ที่นี่คร่าวๆนะครับท่านกล่าวไว้ว่า …การคิดเชิงวิจารณญาณเป็นวิธีการคิดที่ฝังลึก ของปัญญาชน และคนที่นับเป็นปัญญาชนได้นั้น จะต้องมี “ลักษณะสืบสันดาน” (traits) อยู่ 8 อย่างได้แก่
1. การถ่อมตนเชิงปัญญา แทน ความหยิ่งยะโสเชิงปัญญา
2. มีความกล้าหาญเชิงปัญญา แทน ความขลาดกลัวเชิงปัญญา
3. มีความร่วมรู้สึกเชิงปัญญา แทน ความใจแคบเชิงปัญญา
4. มีความเป็นอิสระเชิงปัญญา แทน การว่าตามกันเชิงปัญญา
5. มีความซื่อสัตย์เชิงปัญญา แทน ความหลอกลวงเชิงปัญญา
6. มีความวิริยอุตสาหะเชิงปัญญา แทน การเกียจคร้านเชิงปัญญา
7. มีความเชื่อมั่นในเหตุผลเชิงปัญญา แทน ความไม่เชื่อเหตุผล/หลักฐาน
8. มีความยุติธรรมเชิงปัญญา แทน ความอยุติธรรมเชิงปัญญา
ผมแนะนำให้เข้าไปอ่านในรายละเอียดดู น่าสนใจครับ โดยเฉพาะที่อาจารย์เน้นย้ำที่ ว่าถ้ามีการคิดเป็นระบบและบ่มเพาะอย่างถูกต้องเราจะสามารถพัฒนาความคิดไปได้ดีเลิศที แล้วอย่างนี้ถ้าเราจะเริ่มคิดได้ว่าปีหน้าเราจะวางแผนทำอะไรกันดี คิดให้ดี คิดให้ถี่ถ้วน อย่างมีเหตุมีผล มีวิจารณญาณนะครับ ฝากเอาไปบอกเพื่อนฝูงพี่น้องด้วยครับ เรื่องความคิดนี้ทำกันได้ทุกเพศทุกวัย
>>เครดิตภาพและเนื้อหา จากศาตราจารย์กิติคุณเดชา บุญค้ำ ที่ แก่นสาระ-สิ่งแวดล้อมสรรค์สร้าง http://sites.google.com/site/builtenvironmentthai/Home